Nawet 552 zł brutto miesięcznie więcej może pojawić się na kontach części seniorów, ale nie każdy wcześniejszy emeryt skorzysta z nowych zasad. Rząd pracuje nad przeliczeniem świadczeń dla konkretnych roczników, a o prawie do podwyżki może przesądzić data sprzed kilkunastu lat. Największe emocje budzi brak pełnego wyrównania.
Najważniejsza dla zainteresowanych może okazać się data 6 czerwca 2012 r. To ona oddziela osoby, które według projektu mają zostać objęte szczególnymi zasadami, od tych, które z nowego mechanizmu nie skorzystają. Sprawa ma też drugą stronę: projekt nie daje seniorom prostego zwrotu wszystkich pieniędzy, których przez lata nie otrzymywali. Dlatego określenie „wyrównanie emerytur” może być mylące, jeśli rozumieć je jako wypłatę zaległości za cały okres pobierania niższego świadczenia.
Komu ZUS przeliczy wcześniejsze emerytury? Roczniki i warunki
Lista roczników jest stosunkowo krótka, ale sam rok urodzenia nie przesądza o podwyżce. Zgodnie z rządową kartą projektu UD204 nowe rozwiązanie ma dotyczyć kobiet urodzonych w latach 1954–1959 oraz mężczyzn urodzonych w latach 1949–1952 i w 1954 r. Powód sięga reformy sprzed kilkunastu lat. Od 1 stycznia 2013 r. art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS nakazał przy obliczaniu emerytury powszechnej pomniejszać jej podstawę o kwoty wcześniej pobranych świadczeń określonych w tym przepisie. Problem dotknął ludzi, którzy decyzję o wcześniejszym zakończeniu aktywności zawodowej podejmowali wcześniej, gdy takich konsekwencji jeszcze nie przewidywali.
Projekt obejmuje osoby spełniające łącznie określone warunki. Chodzi o seniorów, którzy:
- należą do wskazanych roczników kobiet 1954–1959 lub mężczyzn 1949–1952 i 1954,
- pobierają albo pobierali wcześniejszą emeryturę,
- uzyskali prawo do wcześniejszego świadczenia na podstawie wniosku złożonego przed 6 czerwca 2012 r.,
- nabyli prawo do emerytury powszechnej po 2012 r. i jej wysokość została objęta mechanizmem pomniejszenia albo nie wystąpili o wypłatę emerytury powszechnej i nadal pobierają wcześniejszą.
Takie warunki znajdują się w oficjalnej karcie projektu prowadzonej przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów.
Przeliczenie wcześniejszej emerytury a data 6 czerwca 2012 r. Kogo obejmą nowe zasady?
Ta data nie została wybrana przypadkowo. Wiąże się z ustawą z 11 maja 2012 r., która wprowadziła późniejszy art. 25 ust. 1b. Nowa regulacja zaczęła obowiązywać 1 stycznia 2013 r., ale ustawodawca ogłosił zmianę wcześniej. Spór dotyczy zaufania obywatela do państwa. Człowiek, który zdecydował się na wcześniejszą emeryturę, powinien móc ocenić finansowe skutki swojej decyzji na podstawie zasad znanych mu w chwili jej podejmowania.
W wyroku z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1b w zakresie dotyczącym osób, które złożyły wniosek o wskazane w nim wcześniejsze świadczenie przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. TK wskazał na naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Dlatego przy sprawdzaniu własnej sytuacji trzeba zajrzeć do starej decyzji ZUS. Rok urodzenia może pasować, a mimo tego data złożenia wniosku o wcześniejsze świadczenie może pozostawić seniora poza projektowanym rozwiązaniem.
Ile wzrośnie emerytura po przeliczeniu? Nawet 552 zł brutto w jednej z symulacji
Kwoty 552 zł brutto miesięcznie nie należy traktować jej jako stawki przysługującej całej grupie ani jako ustawowego maksimum. Pojawia się w jednej z symulacji dotyczących projektu. Według informacji publikowanych na podstawie projektowanych rozwiązań przykładowy mężczyzna z rocznika 1954, który zaczął pobierać wcześniejszą emeryturę w 2010 r., a o powszechną wystąpił w 2019 r., mógłby otrzymać zwiększenie o około 552 zł brutto miesięcznie. Inne przedstawiane symulacje pokazują znacznie niższe wartości, w tym około 303 zł czy 89 zł.
Różnice wynikają z indywidualnej historii świadczenia. Znaczenie mają m.in. moment przejścia na wcześniejszą emeryturę, termin uzyskania emerytury powszechnej oraz dane zapisane na koncie ubezpieczonego. Nie należy więc liczyć podwyżki wyłącznie na podstawie rocznika. Dwie osoby urodzone w tym samym roku mogą otrzymać różne kwoty.
Przeliczenie emerytury 2027 – przykładowe kwoty podwyżek z ZUS
Projektowany mechanizm najlepiej widać na liczbach. Poniższych wartości nie należy czytać jak tabeli stawek ZUS – są ilustracją skali różnic między indywidualnymi przypadkami opisywanymi w materiałach dotyczących projektu.
Przykładowa sytuacja | Kwota zwiększenia brutto miesięcznie |
|---|---|
Mężczyzna, rocznik 1954 – przykład z projektu | 552 zł |
Inny wariant wyliczenia | 303 zł |
Przypadek z mniejszą różnicą świadczeń | 89 zł |
Najważniejszy wniosek jest prosty: nie istnieje jedna podwyżka dla wszystkich wcześniejszych emerytów. Kwota 552 zł pokazuje skalę korzyści w konkretnym przykładzie, a nie powszechną wysokość zwiększenia.
Przykład
Załóżmy, że dwóch mężczyzn urodziło się w 1954 r. i obaj pobierali wcześniejszą emeryturę. Pierwszy rozpoczął jej pobieranie przed graniczną datą i spełnia pozostałe warunki projektu. Drugi złożył odpowiedni wniosek już po 6 czerwca 2012 r. Rocznik mają identyczny, lecz ich sytuacja prawna jest różna. Data w dokumentach ZUS może więc być ważniejsza od samego roku urodzenia.
Czy będzie wyrównanie emerytury za poprzednie lata? Co przewiduje projekt
Właśnie tutaj projekt może najbardziej rozminąć się z oczekiwaniami części seniorów. Planowana zmiana ma prowadzić do podwyższenia bieżącego świadczenia, lecz nie należy utożsamiać jej z wypłatą pełnego wyrównania za wszystkie lata, podczas których emeryt otrzymywał niższą kwotę.
To szczególnie istotne, ponieważ spór o art. 25 ust. 1b od dawna trafia do sądów. Jeszcze w 2026 r. zapadają orzeczenia korzystne dla ubezpieczonych. Przykładowo Sąd Apelacyjny w Łodzi 20 maja 2026 r. przyznał ubezpieczonemu prawo do ponownego ustalenia emerytury bez potrącenia kwot wcześniejszych świadczeń pobranych do osiągnięcia wieku powszechnego. Podobne rozstrzygnięcie ten sąd wydał 11 czerwca 2026 r.
Z perspektywy seniora różnica jest zasadnicza: wyższa emerytura na przyszłość i rekompensata za pieniądze niewypłacone wcześniej to dwie odrębne kwestie. Dlatego dopóki ustawa nie przejdzie całego procesu legislacyjnego, nie należy przedstawiać przyszłych zasad jako przesądzonych.
Czy trzeba złożyć wniosek do ZUS o przeliczenie wcześniejszej emerytury?
Według dotychczasowych założeń resort chce ograniczyć formalności po stronie seniorów. Przeliczenie ma następować z urzędu, więc osoba spełniająca warunki nie powinna być zmuszana do składania osobnego wniosku wyłącznie po to, aby uruchomić mechanizm przewidziany ustawą. Automatyzm ma znaczenie zwłaszcza dla ludzi, którzy od lat pobierają świadczenie i nigdy nie zdecydowali się na spór z ZUS. Projekt ma stworzyć rozwiązanie obejmujące całą określoną grupę, zamiast pozostawiać wynik sprawy wyłącznie osobom gotowym wejść na drogę sądową.
Na obecnym etapie senior powinien jednak zachować przede wszystkim dokumenty, które pozwalają ustalić:
- datę złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę i datę przyznania świadczenia,
- decyzję dotyczącą emerytury powszechnej oraz sposób ustalenia jej wysokości,
- kolejne decyzje ZUS o przeliczeniu lub waloryzacji świadczenia, jeśli mogą mieć znaczenie dla indywidualnej sprawy.
Nie ma natomiast podstaw, by przedstawiać projektowaną automatyczną procedurę jako już działającą usługę ZUS.
Kiedy ZUS przeliczy wcześniejsze emerytury? Termin i planowane wypłaty w 2027 r.
Tutaj potrzebna jest szczególna ostrożność. Oficjalny wykaz prac legislacyjnych pod numerem UD204 wskazuje obecnie III kwartał 2026 r. jako planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów. Oznacza to, że 20 sierpnia 2026 r. mówimy nadal o projektowanych rozwiązaniach, a nie o obowiązującym prawie. W nowszych materiałach dotyczących projektu pojawia się harmonogram zakładający uruchomienie nowych zasad w 2027 r. i wypłatę podwyższonych świadczeń od maja. Tych terminów nie należy jednak traktować jak gwarantowanego harmonogramu ZUS, dopóki proces legislacyjny się nie zakończy. Przed wejściem regulacji w życie projekt musi przejść kolejne etapy prac legislacyjnych. Ostateczna wersja może różnić się od rozwiązania, które znamy dzisiaj.
Podstawa prawna
- Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – w szczególności art. 25 ust. 1b. Aktualny tekst jednolity został ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 1749.
- Projekt UD204 – „Projekt ustawy o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla osób, które do dnia 6 czerwca 2012 r. przeszły na emerytury…”
- Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20
- Ustawa z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r. poz. 637
- Ustawa z 19 czerwca 2020 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Dz.U. z 2020 r. poz. 1222 – wcześniejsze rozwiązanie dotyczące rocznika 1953.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu